Czy najstarsi Szkoci pamiętają lodowce w Grampianach?

Krajobraz polodowcowy gór Cairngorm, Szkocja. Fot. Runofcam/Wikimedia

Krajobraz polodowcowy gór Cairngorm, Szkocja. Fot. Runofcam/Wikimedia

W lutowym wydaniu czasopisma The Holocene z 2014 roku dwie grupy badaczy z Wielkiej Brytanii donoszą, że małe lodowce górskie mogły istnieć w szkockich Grampianach zaledwie kilkanaście pokoleń temu.

Dotychczasowe koncepcje mówiły, że ostatnie lodowce zniknęły z tego obszaru ponad 11 tysięcy lat temu, chociaż hipotetyczne lodowce z okresu tzw. Małej Epoki Lodowej (XV-XIX wiek) były przedmiotem rozważań znanego badacza Davida Sugdena już w latach 70. 

Można powiedzieć, że lodowce są pochodną klimatu – powstają w okresach chłodnych i/lub śnieżnych. Setki lat temu nie prowadzono jednak pomiarów meteorologicznych, nie wiemy więc dokładnie jakie warunki wówczas panowały i zdani jesteśmy tylko na dane pośrednie. Wynika z nich, że podczas Małej Epoki Lodowej średnia temperatura powietrza w Szkocji była o ok. 1,5°C niższa niż obecnie. Zespół dr. Stephena Harrisona uwzględnił tę różnicę oraz założył 10% wzrost intensywności opadów (w tym śnieżnych). Jego model klimatyczno-glacjologiczny wykazał, że takie warunki powinny być wystarczające do powstania małych lodowców w niektórych cyrkach górskich w paśmie Cairngorm, a być może i w innych regionach Wielkiej Brytanii.

Czy są jednak jakieś dowody na istnienie lodowców w Grampianach w ciągu chłodniejszych okresów ostatnich tysiącleci? Wykorzystując technikę datowania kosmogenicznego berylu 10Be, dr Martin Kirkbride i współpracownicy wykazali, że ok. 2,8 tys. lat temu mały lodowiec istniał w cyrku Coire an Lochain. Co więcej, ich datowania jednego z głazów niezidentyfikowanej wcześniej moreny czołowej (wału z okruchów skalnych powstającego na czole lodowca)(czytaj więcej o naszych badaniach moren w Andach) sugerują, że uformował się tam również w czasie Małej Epoki Lodowej i istniał aż do XVII lub XVIII wieku, co zgadza się z modelem zespołu Harrisona.

Jeden ze współautorów pracy, dr Jez Everest, powiedział o badaniach: „To ekscytujące. Po raz pierwszy wykazaliśmy, iż w Szkocji istniały warunki sprzyjające zlodowaceniu w ciągu ostatnich 500 lat. Był to okres, gdy w pozostałych obszarach zlodowaceń, takich jak Skandynawia, Islandia lub Alpy, lodowce osiągały swoje największe rozmiary od zakończenia ostatniej Epoki Lodowej. Ma to ogromne znaczenie przy rekonstrukcjach klimatycznych dla ostatnich stuleci dla Szkocji i całego tego regionu„.

Nie wszyscy badacze Grampianów podzielają jednak ten entuzjazm. Znany w Szkocji ekolog i fascynat śniegu dr Adam Watson stanowczo odrzuca wnioski zespołów Harrisona i Kirkbride’a. Twierdzi, że jeżeli gdziekolwiek w Szkocji miałby istnieć niedawno lodowiec, to na pewno nie w opisywanym cyrku Coire an Lochain, bo w okolicy istnieją miejsca znacznie bardziej śnieżne. Podważa też wyniki datowania wału morenowego, uważając go za zwykły wał usypiskowy, nadbudowywany corocznie przez lawiny i obrywy skalne, a nie utworzony przez działalność lodowca.

Interesująca wymiana zdań między oboma zespołami i dr. Watsonem prowadzona była na szkockich stronach internetowych (linki na końcu artykułu).

————————————-

Aktualizacja 12.07.2018

Czas pokazał, że śmiała teza o względnie niedawnych lodowcach w Szkocji spotkała się z dość szerokim sceptycyzmem, choć osobiście nie znam żadnej publikacji, która podjęłaby formalna polemikę z tym poglądem. W środowisku brytyjskich badaczy można wyczuć jednak pewne powątpiewanie, a argumenty przeciwko wnioskom grup Kirkbride’a i Harrisona można podsumować następująco (za: Hall & Kirkbride, 2017):

  • Najbliższy zlodowaceniu cyrk to obecnie Garbh Choire More (Braeriach), w którym obecny jest niewielki „moreno-podobny” grzbiet. Badania gleboznawcze wykluczają jego powstanie w czasie Małej Epoki Lodowej. Jeśli tam nie było lodowca w ostatnich wiekach, to zapewne nie mogło go być w Coire an Lochain.
  • Wał z okruchów skalnych w Coire an Lochain to nie morena czołowa, a wyniki datowania głazów kosmogenicznym berylem 10Be są podważalne i mają spory margines błędu. Co więcej, tylko jeden głaz został wydatowany na okres Małej Epoki Lodowej i mógł on zostać zdeponowany nie przez lodowiec, ale np. przez późniejszą lawinę czy obryw skalny lub też odsłonięty z wnętrza starej moreny czołowej przez erozję.
  • Nawet jeżeli klimat w czasie Małej Epoki Lodowej był wystarczająco chłodny dla całorocznego podtrzymywania przy życiu śniegu, to raczej nie przez wystarczająco długi okres, aby śnieg i lód mogły osiągnąć krytyczną dla powstania aktywnego lodowca grubość.
  • Lokalni mieszkańcy wiedzieliby o istnieniu ewentualnego lodowca, ale nie ma o takowym żadnej wzmianki w źródłach historycznych.

Jak by nie było z tymi lodowcami w Szkocji, zawsze fajnie jest poczytać dyskusję na rzeczowe argumenty.

Źródła:

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s