Lodowcowa pogoda

Lodowiec Ebba (Ebbabreen) – największy lodowiec Ziemi Dicksona, środkowy Spitsbergen. Fot. J. Małecki

Pogoda w obszarach polarnych jest kiepska jak na standardy ludzi z umiarkowanych szerokości geograficznych. Na poziomie morza temperatura w ciągu lata przekracza zero tylko o kilka stopni, jest pochmurno i mokro, zimą szaleją śnieżyce i trzaskające mrozy. Wysoko na lodowcach jest jeszcze gorzej: znacznie chłodniej i śnieżniej, a często także bardziej wietrznie. Zaskakujące może wydawać się więc, że mimo letniego chłodu energii ze słońca i atmosfery wystarcza, aby stopić niemal całą zimową pokrywę śnieżną i jeszcze sporo podścielającego ją lodu.

Warunki pogodowe na lodowcach w Arktyce, które sterują przecież procesem ich topnienia, wciąż są słabo udokumentowane. Jedną z białych plam na mapach klimatologicznych przez lata pozostawał środkowy Spitsbergen. Do niedawna żaden lodowiec w tym obszarze nie doczekał się analizy dłuższej serii pomiarów meteorologicznych. W roku 2015 opublikowałem pracę o pogodzie na lodowcu Ebba – największym lodowcu Ziemi Dicksona.

W latach 2008-2010 Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu prowadził badania funkcjonowania doliny Ebba w malowniczej Zatoce Petunia. Górną część doliny pokrywa duży jak na ten obszar Spitsbergenu lodowiec o tej samej nazwie. Moim zadaniem było prowadzenie monitoringu meteorologicznego na lodowcu. Automatyczną stację pomiarową zainstalowaliśmy w środkowej części lodowca na wysokości 550 m n.p.m. i mierzyła ona kluczowe elementy pogody, takie jak temperatura i wilgotność powietrza, opad oraz prędkość wiatru w najcieplejszych miesiącach roku, tj. lipcu i sierpniu. Stacja pracowała dzielnie przez trzy sezony letnie, zbierając dane przez 131 dni łącznie.

Środkowy Spitsbergen to region o pewnej specyfice. Klimat jest tu bardziej kontynentalny niż w strefach nadmorskich Svalbardu, tj. znacznie bardziej suchy, z mroźniejszymi zimami i cieplejszymi latami. Odbija się to także w letniej meteorologii lodowca Ebba – dzięki obniżonej zawartości pary wodnej w powietrzu stosunkowo wysoka temperatura na poziomie morza (ok. +7-8°C) jest szybko redukowana w miarę wzrostu wysokości n.p.m. (średnio o 0,82°C na 100 m). W efekcie, pośrodku lodowca Ebba średnia temperatura powietrza wynosi w lecie tylko niecałe +2°C. Suche powietrze nad lodowcem powoduje także, że lód wokół stacji wręcz wyparowuje (sublimuje). Jest to jednak proces niezwykle energochłonny, zabiera on ciepło, które inaczej mogłoby zostać spożytkowane na topnienie.

Automatyczna stacja meteorologiczna na lodowcu Ebba. Fot. J. Małecki.

Automatyczna stacja meteorologiczna na lodowcu Ebba (Ebbabreen). Fot. J. Małecki.

Typowa prędkość wiatru w okresie badań wyniosła 11,5 km/h, choć w czasie burz wichry osiągały nawet 100 km/h. Co ważne, w zależności od kierunku napływu powietrza nad lodowcem Ebba ponowała określona aura. Napływ mas spod bieguna północnego powodował oczywiście fale chłodów, ale także pogodę dość słoneczną i suchą. Najcieplejsze powietrze docierało nad lodowiec ze wschodu, ale było wtedy także bardzo wietrznie, co powodowało gwałtowny wzrost topnienia.

Badania meteorologiczne są kluczowe dla zrozumienia procesów zachodzących na lodowcach, takich jak produkcja wody roztopowej. Przykładowo, w najcieplejszym z badanych sezonów letnich odpływ wody z lodowca był o 25% większy niż w sezonie najchłodniejszym. Omawiana praca dostarczyła także szeregu fundamentalnych danych, które posłużyć mogą m.in. do modelowania reakcji lodowca Ebba na zmiany klimatyczne.

Zapraszam do lektury artykułu po więcej szczegółów.

Małecki J., 2015: Glacio-meteorology of Ebbabreen, Dickson Land, central Svalbard, during 2008-2010 melt seasons. Polish Polar Research 36 (2): 145-161. http://www.degruyter.com/view/j/popore.2015.36.issue-2/popore-2015-0010/popore-2015-0010.xml?format=INT

Advertisements

One response to “Lodowcowa pogoda

  1. Pingback: Serce arktycznego Spitsbergenu traci lód w rekordowym tempie | Glacjoblogia·

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s