Topnienie lodowców Stacji Polarnej UAM na fotografiach

   x

 

Ostatnia aktualizacja: 8.08.2019

Na moją pierwszą wyprawę na Spitsbergen (archipelag Svalbard leżący między Norwegią a biegunem północnym) pojechałem jako student w 2007 roku. Pamiętam ją doskonale. Spełnienie marzeń, podróż w nieznane i mnóstwo młodzieńczej niefrasobliwości. Dziś, w 2017 roku, mam na koncie 10 sezonów badawczych na Stacji Polarnej UAM, 15 wypraw do zatoki Petunia i dobrze ponad rok życia tam spędzony. Przez tych ostatnich 10 lat obserwowałem jak zmieniają się lokalne lodowce na skutek ocieplenia klimatu i opisywałem to w swoich pracach.

<<SZERSZY KONTEKST ZACHODZĄCYCH ZMIAN: TUTAJ>>

Publikacje naukowe zawierają bezcenne wykresy, mapy i obliczenia. Nie oferują jednak dla szerszej publiki żadnego lekkostrawnego obrazu zachodzących zmian, nierzadko dramatycznych. Dlatego postanowiłem odszukać miejsca, z których fotografowałem lodowce dawniej i powtórzyć te ujęcia. Sam jestem zdumiony jak niektórzy moi lodowi znajomi bardzo się zestarzeli…

UWAGA!

  • Każdy gif waży po kilka MB, więc ich załadowanie może chwilę zająć
  • Po kliknięciu – podgląd pełnej wersji
  • Zachęcam do korzystania z poniższych zasobów do celów edukacyjnych z podaniem adresu strony, autora i jego afiliacji (Stacja Polarna UAM)

Lodowiec Sven (Svenbreen)

Główny obiekt badań glacjologicznych na Stacji Polarnej UAM (4 km²). Bezpośrednio przed czołem lodowca znajduje się znaczne skalne wzniesienie (patrz: animacja #S1), a podłoże skalne podścielające czoło opada początkowo w górę doliny. Taka konfiguracja powoduje, że pomimo szybkiej utraty grubości lodu na czole (2-3 m/rok), recesja jest względnie powolna. Całkowity dystans recesji w latach 2007-2017 to ok. 50-100 m (#S2 i #S3).

#S1; Fot. P. Kłysz (1989), J. Małecki (2009) Svenbreen_1989-2009 #S2; Fot. J. Małecki Svenbreen_2007-2017 #S3; Fot. J. Małecki Svenbreen_2007-2017_800px Lodowiec Ferdinand (Ferdinandbreen)

Szczątkowy lodowiec o powierzchni <1 km². Czoło bogate w podłużne i poprzeczne grzbiety osadów (2007), które wraz z wytapianiem lodu i kolejnych pokładów żwiru i głazów doprowadziły do pokrycia go szczelną osadową pierzyną (od 2015). Całkowita recesja (2007-2017) wyniosła ok. 400 m.

#F1; Fot. J. Małecki Ferdinandbreen_2007-2017 #F2; Fot. T. Wawrzyniak (2008), J. Małecki (2010-2018) Ferdinandbreen_retreat_2008-2018_640px #F3; Fot. T. Wawrzyniak (2008), J. Małecki (2010-2018) Ferdinandbreen_retreat_2008_&amp;_2018_640px Lodowiec Bertil (Bertilbreen)

To mały lodowiec dolinny znajdujący się w bezpośrednim sąsiedztwie opuszczonej obecnie górniczej osady Pyramiden. Lodowiec ten w latach 2008-2018 (2009-2019) wycofał się aż o 300-400 m ze względu na bardzo cienki lód w swojej strefie czołowej. Na lodowcu tym skupiają się prace terenowe naszych kolegów z Czech, głównie z Uniwersytetu Masaryka w Brnie. Dla skali, zwróć uwagę na sylwetkę człowieka na fotografii #B1 z 2008 roku w jej lewym dolnym narożniku.

#B1; Fot. J. Małecki Bertilbreen_panorama_2018_&amp;_2008_1000px #B2; Fot. J. Małecki (2009), T. Kurczaba (2019)

Lodowiec Elsa (Elsabreen)

Elsa to najmniejszy nazwany lodowiec w rejonie Stacji Polarnej UAM i jako taki okazał się najbardziej delikatnym na ocieplenie klimatu. Lodowiec ma obecnie powierzchnię 0,1 km², co stanowi zaledwie kilkanaście procent jego maksymalnej powierzchni z początku XX wieku (0,8 km²). Elsa skurczyła się bardzo szybko w okresie 2003-2005, kiedy to wyłaniający się spod topniejącego lodu próg skalny odciął od górnej części lodowca cienki jęzor.

#E1; Fot. W. Szczuciński (2002), J. Małecki (2018) elsa_2002_vs_2018_480px_optimized #E2; Fot. W. Szczuciński (2002), J. Małecki (2018) Elsa_2002-2018 Lodowiec Nordenskiold (Nordenskioldbreen)

Jedyny duży lodowiec (>200 km²) uchodzący do Billefjordu i jeden z najczęściej odwiedzanych przez turystów na Spitsbergenie. Dawniej kończył się głęboko we fiordzie, obecnie czoło spoczywa na skalnych wysepkach, co sugeruje, że w niedalekiej przyszłości może całkowicie przestać się cielić (choć już obecnie intensywność odrywania okruchów lodu jest symboliczna). W związku z brakiem znaczącego udziału cielenia w całkowitej ablacji, recesja lodowca jest stosunkowo powolna (jak na ten rozmiar i typ lodowca) i wynosi kilka-kilkadziesiąt metrów rocznie. Maksymalna całkowita recesja w okresie 2000-2017 wyniosła ok. 1 km po lewej (półncnej) stronie największej skalnej wyspy.

#N1; Fot. G. Rachlewicz Nordenskiold_2000-2017 #N2; Fot. J. Małecki Nordenskioldbreen_2007-2017 Lodowiec Horbye (Horbyebreen)

Ten spory, jak na środkowy Spitsbergen, lodowiec (16 km²) gwałtownie szarżował i awansował prawdopodobnie w okolicach przełomu XIX i XX wieku. Od tego czasu jego rozległa i płaska część czołowa zanika (#H1 i #H2), szczególnie szybko od ok. 1990 roku. W latach 2005-2015 jej pozostałość przypominała wcinający się w moreny łukowaty półwysep, który następnie całkowicie się wytopił (#H3), skracając lodowiec o ok. 3 km względem jego maksymalnego zasięgu.

#H1; Fot. Glen et al. 1934 (1933); J. Małecki (2008) Horbyebreen_1933-2008 #H2; Fot. P. Kłysz (1989); J. Szpikowski (2008) Horbyebreen_1989-2008 #H3; Fot. J. Małecki Horbyebreen_margin_2009-2016 Przyczyny recesji lodowców w sąsiedztwie Stacji Polarnej UAM

Arktyka ogrzewa się szybciej niż strefy umiarkowane naszej planety (więcej: tu). Średnia temperatura powietrza nad środkowym Spitsbergenem wzrosła z ok. -6°C w pierwszej połowie XX wieku do ok. -3°C w latach 2007-2016, w 2016 osiągając nawet 0°C (Wykres 1). Okresy letnie, w których zachodzi zdecydowana większość topnienia, są również coraz cieplejsze. Temperatura okresu czerwiec-wrzesień w okresie 1900-1980 oscylowała wokół wartości +3°C, podczas gdy w dekadzie 2007-2016 było to już blisko +6°C (Wykres 2).

Svalbard_annual_air_temp_2017

Wykres 1. Zmiany średniej rocznej temperatury powietrza na stacji Svalbard Lufthavn (środkowy Spitsbergen). Linia pogrubiona – pięcioletnia średnia ruchoma. Źródło: Nordli i in. (2014) oraz Norweski Instytut Meteorologiczny.

Svalbard_JJAS_air_temp_2017

Wykres 2. Zmiany średniej temperatury powietrza dla okresu czerwiec-wrzesień na stacji Svalbard Lufthavn (środkowy Spitsbergen). Linia pogrubiona – pięcioletnia średnia ruchoma. Źródło: Nordli i in. (2014) oraz Norweski Instytut Meteorologiczny.

Ten trend temperatury oznacza więcej topnienia, które nie jest rekompensowane przez zimową akumulację śniegu. Lodowce muszą się więc dostosować do nowego klimatu – pozbywają się swoich najniżej położonych części i uciekają w górne, chłodniejsze partie swoich dolin. Niestety, nawet przy współczesnym klimacie nie znajdą tam spokoju, bo topnienie nad środkowym Spitsbergenem postępuje do wysokości ok. 1000 m n.p.m. (więcej: tu). Projekcje klimatu wskazują, że do końca XXI wieku Spitsbergen czeka dalszy wzrost temperatury o kolejnych kilka stopni Celsjusza (np. Lang i in. 2015). Oznacza to, że lodowce środkowego Spitsbergenu całkowicie znikną. Los ten jako pierwsze podzielą najmniejsze z nich.

Reklamy

4 responses to “Topnienie lodowców Stacji Polarnej UAM na fotografiach

  1. Pingback: The interior of arctic Spitsbergen is losing its glaciers at a record pace | Glacjoblogia·

  2. Pingback: Serce arktycznego Spitsbergenu traci lód w rekordowym tempie | Glacjoblogia·

  3. I do not know whether it’s just me or if perhaps everyone else experiencing problems with your blog.
    It appears as if some of the text in your content are running off the screen. Can someone
    else please provide feedback and let me know if this is happening to them as
    well? This could be a problem with my browser because I’ve had this happen previously.

    Appreciate it

  4. Pingback: Polarny Spitsbergen już nie taki mroźny | Glacjoblogia·

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s