Raporty Międzyrządowego Zespołu ds. Zmiany Klimatu (IPCC): autorzy, recenzenci i język publikacji

Spotkanie IPCC z przedstawicielami rządów w celu akceptacji raportu specjalnego SROCC, wrzesień 2019, Monako. Źródło.

Międzyrządowy Zespół ds. Zmiany Klimatu (Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC) to ciało ONZ powstałe w 1988 roku z inicjatywy Światowej Organizacji Meteorologicznej. Co kilka lat IPCC dokonuje przeglądu najnowszej wiedzy z zakresu zmiany klimatu i jej skutków i publikuje je w formie opasłych raportów ogólnych (assessment report, AR) lub specjalnych, skupiających się na wybranych aspektach (special report, SR). Raporty te są podstawowym źródłem informacji o przyczynach, skutkach i sposobach mitygacji zmian klimatu dla rządów wszystkich szczebli oraz wykorzystywane są w negocjacjach dot. zmian klimatu.

Czytaj więcej o raporcie specjalnym IPCC o oceanach i kriosferze

Kim są autorzy raportów IPCC i ich recenzenci?

Autorami raportów IPCC są wybitni przedstawiciele świata nauki. Selekcja autorów nie jest sprawą trywialną i odbywa się poprzez rozesłanie prośby do rządów i organizacji obserwujących o nominacje kandydatów. W oparciu o swój dorobek publikacyjny, spośród osób nominowanych wybierani są autorzy koordynujący (coordinating lead authors) i autorzy główni (lead authors) poszczególnych rozdziałów, którzy zapraszają do współpracy także ekspertów wnoszących wkład w poszczególne fragmenty tekstu (contributing authors). Zespoły autorów dobierane są tak, aby odzwierciedlały możliwie szerokie spektrum poglądów naukowych, technicznych i społeczno-ekonomicznych, a także tożsamości i pochodzenia autorów (kraje rozwinięte i rozwijające się, kobiety i mężczyźni, doświadczeni i młodzi badacze itp.). Kandydaci nie wybrani do tworzenia raportu zapraszani są później do jego recenzowania, o czym w dalszej części wpisu.

W środowisku ekspertów raporty IPCC mają bardzo wysoką renomę obiektywności, a współautorstwo raportów jest bardzo ważną pozycją w CV badaczy. Podkreślić trzeba, że IPCC nie prowadzi własnych badań, lecz przedstawia w możliwie kompaktowy sposób (ba, setki lub ponad tysiąc stron tekstu i rycin) aktualny stan wiedzy na podstawie badań już opublikowanych w recenzowanych czasopismach naukowych. Autorzy raportów nie otrzymują za swój czas zapłaty.

Podobnie do innych prac o charakterze naukowym, również raporty IPCC podlegają recenzji (merytorycznej krytyce przez niezależnych ekspertów). Ze względu na zakres raportów, skala wysiłku włożonego w recenzję jest jednak nieporównywalnie większa, niż w przypadku publikowania typowych artykułów naukowych. W przypadku tych ostatnich, pojedynczy artykuł ocenia z reguły 2-4 recenzentów, podczas gdy w przypadku raportów IPCC liczba ta rośnie do setek.

Recenzentem raportów może zostać osoba, która jest w stanie udokumentować znajomość zagadnień poruszanych w danym raporcie, np. swoimi publikacjami naukowymi. Recenzenci nie otrzymują wynagrodzenia za swój czas poświęcony na krytyczną analizę raportu. W zaawansowanej fazie tworzenia raportu do recenzji włączani są także przedstawiciele rządów. W ostatniej fazie, gdy pełny raport jest gotowy, rządy dokonują recenzji jego podsumowania dla decydentów (summary for policymakers), aby upewnić się, że tekst streszczenia jest precyzyjny i przejrzysty dla osób spoza społeczności naukowej, w tym polityków. Proces recenzji raportów jest transparentny – każdy recenzent musi przejść przez proces weryfikacji i jego komentarze do tekstu są jawne. Do każdego komentarza do tekstu (a są ich łącznie dziesiątki tysięcy!) autorzy raportu muszą się odnieść i odpowiedzieć recenzentowi. Sam sprawdziłem – z dużą satysfakcją przyjąłem wprowadzenie do ostatecznej wersji raportu o oceanach i kriosferze (SROCC) sugerowanych przeze mnie korekt. To działa.

Kalibrowany język IPCC

Ciekawym elementem raportów IPCC jest stosowany w nich język. Jest bardzo precyzyjny, choć paradoksalnie może wydawać się czasem… mało konkretny. Wszystko dlatego, że autorzy raportów zachowują maksymalną ostrożność w doborze słów, ponieważ IPCC wypracowało własny tzw. kalibrowany język niepewności (callibrated uncertainty language). Zgodnie z nim, w tekstach pojawiają następujące słowa dotyczące:

  • poziomu konsensusu naukowego (ang. agreement, zgodność poglądów społeczności badaczy na jakąś konkretną kwestię): niski (low), umiarkowany (medium) i wysoki (high)
  • materiału dowodowego (ang. evidence): ograniczony (limited), umiarkowany (medium) i mocny (robust)

Z konsensusu naukowego i jakości dowodów z kolei wyłania się stopień zaufania do stawianych przez autorów tez (ang. confidence), oparty na ich ocenie eksperckiej: bardzo niski, niski, umiarkowany, wysoki lub bardzo wysoki.

Mamy też określenia prawdopodobieństwa stawianych tez:

  • w zasadzie pewny (virtually certain, 99-100% prawdopodobieństwa)
  • bardzo prawdopodobny (very likely, 90-100%)
  • prawdopodobny (likely, 66-100%)
  • tak prawdopodobny, jak nie; pół na pół (about as likely, as not, 33-66%)
  • mało prawdopodobny (unlikely, 0-33%)
  • bardzo mało prawdopodobny (very unlikely, 0-10%)
  • wyjątkowo mało prawdopodobny (exceptionally unlikely, 0-1%)

Dodać jeszcze trzeba, że badacze są z natury znacznie bardziej ostrożni w formułowaniu stwierdzeń, niż pozostali ludzie i rzadko są czegoś PEWNI. Wszystko to sprawia, że niektórzy czytelnicy spoza świata nauki mogą mieć poczucie, że raporty IPCC są zbyt ostrożne, bo bez znajomości powyższego kodu przykładowe stwierdzenie „Współczesne ocieplenie klimatu bardzo prawdopodobnie wywołane jest działalnością człowieka” wydaje się nieco miałkie, zachowawcze i pozostawia czytelnika z poczuciem pewnej dozy niepewności. Ale teraz już wiesz skąd się to bierze.

Osobiście sądzę, że taki precyzyjny język powinien być stosowany znacznie częściej, i to nie tylko w nauce.

Więcej o kalibrowanym języku IPCC przeczytasz w tej broszurze (PDF): https://wg1.ipcc.ch/AR6/documents/AR5_Uncertainty_Guidance_Note.pdf

Ostatnie raporty IPCC:

One response to “Raporty Międzyrządowego Zespołu ds. Zmiany Klimatu (IPCC): autorzy, recenzenci i język publikacji

  1. Pingback: Raport specjalny IPCC o oceanach i kriosferze 2019 (SROCC) | Glacjoblogia·

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s